«Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымында (3.4 редакциясы) тексерілді.
Кешке кассаны салыстырып тексеріп отырсыз. БКМ-де 116 000 ₸ «карта арқылы» өткізілген, ал эквайер банктен ағымдағы шотқа таңертең 113 680 ₸ түсті. Айырмасы 2 320 ₸ — банктің комиссиясы. Алдымен сатып алушының картамен есеп айырысқанын және ақшаның эквайринг шотына бағытталғанын тіркеу, содан кейін банктің комиссия шегерілген соманы аударғанын көрсету қажет. Бірінші қадам үшін «Төлем картасы бойынша операция» құжаты қолданылады.
1. Мақсаты
Құжат эквайринг арқылы банк төлем картасымен жасалған төлемді немесе ақшаны қайтаруды тіркейді. Ол сатып алушының берешегін жабады, соманы жолдағы ақша қаражатының шотына — эквайер банкпен есеп айырысуға — ауыстырады және кейіннен комиссияны шегере отырып, ақшаны ағымдағы шотқа есепке алуға негіз болады. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл кіріс кассалық ордердің қолма-қол ақшасыз баламасы: ақша кассаға емес, POS-терминал арқылы түседі.
2. Қайдан табуға болады
Үш жұмыс тәсілі бар:
- «Сату» немесе «Қазынашылық»/«Қаржы» бөлімі → «Қолма-қол ақшасыз төлемдер» / «Төлем карталары бойынша операциялар» → «Құру» түймесі. Түрлі қосалқы шығарылымдарда пәрмен «Картамен төлеу» немесе «Эквайринг» тобында орналасуы мүмкін.
- БКМ чегінен немесе сатып алушының тапсырысынан — «Негізінде құру» түймесі арқылы (10-бөлімді қараңыз).
- Тікелей навигациялық сілтеме арқылы. «Сервис» мәзірі немесе мекенжай жолағының жанындағы белгіше → «Навигациялық сілтеме бойынша өту» → e1cib/list/Документ.ОперацияПоПлатежнойКарте мекенжайын енгізіңіз.
Карталар бойынша барлық операциялардың тізімі ашылады — бұл бір күндік деректерді салыстырып тексеруге ыңғайлы.
2а. Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
«Анықтама» → «Бағдарлама туралы» мәзірін ашыңыз. Терезеде платформаның нұсқасы, мысалы 8.3.24.xxxx, және конфигурация шығарылымы — «Қазақстанға арналған сауданы басқару, 3.4 редакциясы (3.4.5.21)» түріндегі жол көрсетіледі. Егер нөмірі өзгеше болса, жекелеген өрістердің орналасуы аздап ерекшеленуі мүмкін, бірақ операцияны рәсімдеу тәртібі сақталады.
3. Қалай толтыру керек
Жаңа құжатты ашып, алдымен құжаттың жоғарғы бөлігін, содан кейін кестелік немесе төлем бөлігін толтырыңыз.
| Өріс | Не үшін қажет | Қате жіберілсе не болады |
| Операция түрі (міндетті) | Құжаттың логикасын айқындайды: сатып алушыдан түсім, ақшаны қайтару немесе жеткізушіге төлеу. Алдымен осы өріс таңдалады — қалған өрістердің жиынтығы соған байланысты. | Операция түрі қате болса, қозғалыстар кері бағытта көрсетіліп, берешек жабылмайды. |
| Ұйым (міндетті) | Ұйым бойынша ағымдағы шот, шоттар жоспары және ҚҚС баптаулары анықталады. | Қозғалыстар басқа ұйым бойынша көрсетіліп, есепте алшақтықтар туындайды. |
| Күні, нөмірі (міндетті) | Күні операция көрсетілетін кезеңді және қолданылатын бағамды анықтайды. Нөмірі автоматты түрде беріледі. | Күні қате болса, ақша басқа кезеңге түсіп, бір күндік салыстырып тексеру нәтижесі сәйкес келмейді. |
| Контрагент / Сатып алушы (есеп айырысу үшін міндетті) | Кімнің міндеттемесі жабылатынын көрсетеді. | Басқа контрагенттің берешегі жабылып, қажетті контрагент бойынша берешек қалады. |
| Шарт / Есеп айырысу | Өтелетін берешектің шартын және валютасын анықтайды. | Төлем қажетті тапсырысқа жатқызылмайды немесе аванс ретінде көрсетіледі. |
| Сома (міндетті) | ҚҚС-ты қоса алғанда және комиссия ұсталғанға дейін карта бойынша өткізілген толық сома. | Кем көрсетілген сома берешектің бір бөлігін ашық қалдырады, ал артық көрсетілген сома артық төлемді немесе авансты қалыптастырады. |
| ҚҚС мөлшерлемесі | 2026 жылы салық салынатын айналымға 16 % қолданылады. Мән номенклатура мен өткізу құжатының баптауларынан қойылады. | Ескірген мөлшерлеме ҚҚС-тың қате есептелуіне әкеледі. |
| Эквайер банк / Эквайринг шарты (міндетті) | Төлемнің қай банк және терминал арқылы өткенін көрсетеді; шарт бойынша комиссия мен жолдағы ақшаны есепке алу шоты анықталады. | Эквайер деректері дұрыс болмаса, көшірме бойынша есепке алу төлеммен байланыстырылмайды. |
| Эквайринг комиссиясының % | Шарт бойынша банк ұстайтын комиссияның пайызы. | Комиссия сомасы мен есепке алынатын сома банк көшірмесімен сәйкес келмейді. |
| Жолдағы ақшаны есепке алу шоты | Мысалда 1030 шотына есепке алынғанға дейін 1020 «Жолдағы ақша қаражаты» шоты пайдаланылады. | Баптау қате болса, банк көшірмесін көрсету кезінде алшақтықтар туындайды. |
| Төлем түрі / Төлем жүйесі | Visa, Mastercard және басқа төлем жүйелері терминалдар бойынша талдау үшін пайдаланылады. | Қате мән операциялар бойынша талдауды бұрмалайды. |
| Алушы ұйым, АҚҚ бабы | Ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп үшін ақша қозғалысының жіктелуін анықтайды. | Операция есепке қажетті жіктеусіз түсуі мүмкін. |
Толтырғаннан кейін «Өткізу және жабу» түймесін басыңыз.
4. Бухгалтерлік жазбалары бар егжей-тегжейлі мысал
Жағдай. «Астана-Трейд» ЖШС дүкені тауарды бөлшек саудада сатты. Төлем Kaspi Bank эквайрингі арқылы Visa картасымен жүргізілді.
- ҚҚС-пен бірге карта бойынша сома: 116 000 ₸.
- ҚҚС 16 %: 116 000 ÷ 1,16 = ҚҚС-сыз 100 000 ₸ + 16 000 ₸ ҚҚС.
- Сатылған тауардың өзіндік құны: 70 000 ₸.
- Эквайринг комиссиясы 2 %: 116 000 × 2 % = 2 320 ₸.
- Ағымдағы шотқа есепке алынатын сома: 116 000 − 2 320 = 113 680 ₸.
Өткізу кезіндегі бухгалтерлік жазбалар — чек немесе жүкқұжат бойынша:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
| 1210 | 6010 | 100 000 | ҚҚС-сыз өткізуден түскен кіріс |
| 1210 | 3130 | 16 000 | 16 % мөлшерлеме бойынша төленуге тиіс ҚҚС |
| 7010 | 1330 | 70 000 | Тауардың өзіндік құны есептен шығарылды |
«Төлем картасы бойынша операция» құжатының бухгалтерлік жазбасы:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
| 1020 | 1210 | 116 000 | Картамен төлеу, ақша эквайринг бойынша жолдағы қаражат ретінде көрсетілді |
Кейінірек — банк көшірмесі бойынша ақша түскен кезде:
| Дт | Кт | Сома, ₸ | Мазмұны |
| 1030 | 1020 | 113 680 | Ағымдағы шотқа есепке алынды |
| 7210 | 1020 | 2 320 | Эквайер банктің комиссиясы кезең шығыстарында көрсетілді |
Қорытынды: сатып алушының 1210 шоты бойынша берешегі 116 000 ₸ сомасына жабылды, ағымдағы шотқа 113 680 ₸ түсті, 2 320 ₸ комиссия шығыстарда көрсетілді. Есепке алынған сома мен комиссияның жалпы сомасы сатып алушының төлеміне тең.
5. Операция түрлері
Операция түрлерінің жиынтығы конфигурацияның баптаулары мен функционалдығына байланысты. Жұмыс базасында мынадай нұсқалар қолданылуы мүмкін:
- Сатып алушыдан төлем — клиенттің берешегін жаба отырып, карта бойынша түсім: Дт 1020 Кт 1210. Бұл бөлшек сауда үшін негізгі нұсқа.
- Сатып алушыға қайтару — тауар қайтарылған кезде ақшаны клиенттің картасына қайтару: Дт 1210 Кт 1020.
- Жеткізушіге төлем — корпоративтік картамен жеткізушінің пайдасына төлеу: Дт 3310 Кт 1020.
- Жеткізушіден қайтару — жеткізушінің ақшаны ұйымның картасына қайтаруы.
Әдеттегі бөлшек төлем үшін «Сатып алушыдан төлем» операция түрі таңдалады.
6. Өткізу кезінде не қалыптасады
Бухгалтерлік жазбалар жоғарыдағы мысалда көрсетілгендей, таңдалған операция түрі мен есеп баптаулары бойынша қалыптасады.
Тіркелімдер бойынша қозғалыстар:
- «Жолдағы ақша қаражаты» немесе «Қолма-қол ақшасыз ақша қаражаты» — эквайерден есепке алынуы күтілетін сома тіркеледі.
- «Клиенттермен есеп айырысу» немесе жеткізушілермен есеп айырысу тіркелімі — өзара есеп айырысудың өтелуі көрсетіледі.
- «Төлем карталары бойынша төлемдер» — деректер эквайринг есебімен салыстырып тексеру және кейіннен есепке алу үшін пайдаланылады.
- Ақша қаражатының қозғалысы тіркелімі — операция ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп үшін жіктеледі.
Электрондық құжаттар. ЭШФ тиісті сату құжатының негізінде өткізу операциясы бойынша рәсімделеді. Қарастырылып отырған мысалда өткізу сомасы 116 000 ₸, оның ішінде ҚҚС 16 000 ₸. ТІЖ тауар операциясы бойынша, оған ТІЖ рәсімдеу көзделген жағдайда рәсімделеді. Карта бойынша операция төлемді көрсету үшін пайдаланылады және чекпен немесе өткізу құжатымен байланыстырылады.
7. Баспа нысандары
Карта бойынша операцияға қолжетімді баспа нысандарының құрамы шығарылым мен базаның баптауларына қарай анықталады:
- Кезең ішіндегі төлем карталары бойынша операциялар тізілімі эквайринг есебімен салыстырып тексеру үшін пайдаланылады.
- Эквайринг бойынша есеп-анықтама пайдаланылатын шығарылымда мұндай нысан қолжетімді болса, комиссия мен есепке алынатын соманы көрсетеді.
- Сатып алушыға арналған негізгі құжат — БКМ чегі. Ол сату құжатынан немесе БКМ жұмыс орнынан басып шығарылады.
8. Жиі кездесетін қателер
«Есепке алынатын сома төлем карталары бойынша операциялар сомасына сәйкес келмейді». Банк соманы комиссияны шегеріп аударған немесе бір күндегі операциялардың бәрі есепке алынатын сомаға кірмеген. Комиссияның пайызы мен сомасын эквайринг шартымен, банк көшірмесімен және терминал есебімен салыстырып тексеріңіз, содан кейін барлық чектердің өткізілгенін тексеріңіз.
«Ақша қаражатын есепке алу шоты толтырылмаған». Жолдағы ақша шоты немесе эквайринг шоты көрсетілмеген. Эквайринг шартының баптауларында есепке алу шоттарын толтырып, құжатты қайта өткізіңіз.
«ҚҚС мөлшерлемесі өзекті емес» немесе ҚҚС сомасы есептеумен сәйкес келмейді. Номенклатура карточкасында немесе өткізу құжатында 2026 жылға дейін қолданылған мөлшерлеме сақталған. Салық салынатын айналым үшін 16 % орнатып, өткізу құжатын қайта есептеңіз.
«Шарт бойынша өзара есеп айырысу құжат валютасынан өзгеше валютада жүргізіледі». Шарт валютасы төлем валютасына сәйкес келмейді. Есеп айырысу валютасы қажетті шартты таңдаңыз немесе құжатты шарт валютасында рәсімдеңіз.
«Құжат өткізілмеді: сатып алушы берешегінің сомасы асып кетті». Төлем берешектен артық. Бұрын өткізілген төлемдер мен төлем негізін тексеріңіз; артық сома өзара есеп айырысу баптауларына сәйкес аванс ретінде көрсетілуі мүмкін.
9. Жиі қойылатын сұрақтар
Төлем картасы бойынша операцияда қандай соманы көрсету керек: комиссия ұсталғанға дейінгі ме, әлде кейінгі ме?
Сатып алушының карта бойынша төлемінің толық сомасын көрсетіңіз. Мысалда бұл 116 000 ₸. 2 320 ₸ комиссия банк есепке алуын өңдеген кезде бөлек көрсетіледі, сондықтан ағымдағы шотқа 113 680 ₸ түседі.
Неліктен терминалдағы сома ағымдағы шотқа түскен сомамен сәйкес келмейді?
Эквайер банк төлемді комиссияны шегеріп аударуы мүмкін. Салыстырып тексеру үшін карталар бойынша операциялар тізілімін, терминал есебін, шарттағы комиссия мөлшерін және банк көшірмесін салыстырыңыз.
2026 жылғы операция үшін ҚҚС мөлшерлемесін қай жерде түзету керек?
16 % мөлшерлемесін номенклатура карточкасында және өткізу құжатында тексеріңіз. Түзеткеннен кейін құжатты қайта есептеп, 116 000 ₸ сомасы кезінде салықтың 16 000 ₸ болатынына көз жеткізіңіз.
Жолдағы ақша сомасын қалай жабуға болады?
Банктік есепке алуды көрсетіп, оны төлем карталары бойынша операциялармен байланыстырыңыз. Келтірілген мысалда 113 680 ₸ ағымдағы шотқа, ал 2 320 ₸ банк комиссиясына жатқызылады; екеуі бірге жолдағы ақша ретінде есепке алынған 116 000 ₸ сомасын жабады.
Құжатты БКМ чегінен құруға бола ма?
Егер мұндай байланыс базаның баптауларында көзделсе, БКМ чегіндегі немесе бөлшек сату туралы есептегі «Негізінде құру» пәрменін пайдаланыңыз. Бұл ретте төлем деректемелері негіз құжаттан көшіріледі.
10. Байланысты құжаттар
«Төлем картасы бойынша операция» ненің негізінде енгізіледі:
- БКМ чегі немесе бөлшек сату туралы есеп.
- Сатып алушының тапсырысы.
- Тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді өткізу — картамен төленетін көтерме сауда үшін.
Операция негізінде не енгізіледі немесе операция немен жабылады:
- Қолма-қол ақшасыз ақша қаражатының түсуі немесе банк көшірмесі — Дт 1030 Кт 1020 жазбасы бойынша эквайрингтен ақшаны ағымдағы шотқа есепке алу және комиссияны көрсету үшін.
- Тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді өткізу — егер операция аванс ретінде рәсімделсе, кейінгі жөнелту авансты жабады.
- ЭШФ сату құжатын пайдалана отырып, өткізу бойынша рәсімделеді.
Өз шығарылымыңызды қалай білуге болады
«Анықтама» → «Бағдарлама туралы» мәзірін ашыңыз: онда 1С:Кәсіпорын платформасының нұсқасы мен конфигурация шығарылымы көрсетіледі. Нұсқаулық «Қазақстанға арналған сауданы басқару», 3.4 редакциясы, 3.4.5.21 шығарылымы үшін дайындалды. Басқа қосалқы шығарылымда пәрмендер мен өрістердің орналасуы өзгеше болуы мүмкін, бірақ төлемді, есепке алуды және комиссияны көрсету реті сақталады.
«Қазақстанға арналған сауданы басқару» 3.4.5.21 шығарылымы (3.4 редакциясы) үшін дайындалды.